Όταν το Σώμα Μιλά: Κατανοώντας τα Ψυχοσωματικά Συμπτώματα

Συχνά οι άνθρωποι φτάνουν στον ψυχολόγο αναζητώντας βοήθεια για σωματικά ενοχλήματα που δεν εξηγούνται εύκολα από κάποια ιατρική αιτία. Πρόκειται για τα λεγόμενα ψυχοσωματικά συμπτώματα, δηλαδή σωματικές εκδηλώσεις που συνδέονται άμεσα με την ψυχική κατάσταση του ατόμου.

Ήδη από τα αρχαία χρόνια, η στενή σχέση ανάμεσα στην ψυχική και τη σωματική υγεία ήταν ευρέως αναγνωρισμένη. Το γνωστό απόφθεγμα «νούς υγιής εν σώματι υγιεί»αποτυπώνει με διαχρονικό τρόπο αυτήν την αλληλεξάρτηση. Η φροντίδα του σώματος δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη χωρίς τη φροντίδα της ψυχής και αντίστροφα.

Το άγχος ενεργοποιεί τον οργανισμό και τον βάζει σε fight mode(κατάσταση πάλης).

Όταν τα συναισθήματα δεν βρίσκουν τρόπο να εκφραστούν, δεν παύουν να υπάρχουν. Ο θυμός, η λύπη, ο φόβος ή η απογοήτευση που καταπιέζονται δεν εξαφανίζονται,  εκδηλώνονται στο σώμα  με πόνο, ένταση ή δυσφορία.

Οι τραυματικές εμπειρίες, ακόμη και όταν ανήκουν στο μακρινό παρελθόν, μπορούν να αφήσουν ένα «αόρατο αποτύπωμα» στο σώμα. Με έναν τρόπο, το σώμα διατηρεί τη μνήμη εκείνων που ο νους προσπαθεί να απωθήσει ή να ξεχάσει.

Τι είναι τα ψυχοσωματικά συμπτώματα;
Πρόκειται για σωματικές εκδηλώσεις που συνδέονται άμεσα με ψυχολογικούς παράγοντες όπως το άγχος, στρές, η πίεση, ο φόβος ή καταπιεσμένα συναισθήματα. Συχνά εμφανίζονται με τη μορφή:

• Κεφαλαλίες, ημικρανίες, ζαλάδες
• Γαστρεντερικές διαταραχές
• Σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου
• Μμυϊκοί πόνοι
• Ταχυκαρδίες
• Δερματικά προβλήματα
• Αϋπνία ή διαταραχές ύπνου
• Αναπνευστικά ζητήματα
• Κόπωση
• Δερματικά συμπτώματα

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι τα άτομα που παρουσιάζουν τα παραπάνω συμπτώματα οφείλουν αρχικά να απευθύνονται στον θεράποντα ιατρό τους και να προχωρούν στις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις. Η διαδικασία αυτή είναι καθοριστική για τον αποκλεισμό πιθανών οργανικών αιτίων πριν εξεταστεί η συμβολή ψυχολογικών παραγόντων.

Το σώμα ουσιαστικά λειτουργεί σαν ένας «καθρέφτης» της εσωτερικής μας κατάστασης.

Παραδείγματα και επιπτώσεις
Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα εμφανίζονται με πολλούς τρόπους στην καθημερινότητα:

• Ένας φοιτητής πριν από εξετάσεις εμφανίζει έντονους πόνους στο στομάχι ή ναυτία.
• Ένα άτομο που βιώνει πίεση στη δουλειά έχει συχνούς πονοκεφάλους ή ημικρανίες.
• Κάποιος που αισθάνεται έντονο στρές του μπορεί να νιώθει πόνο στον αυχένα.
• Ένα άτομο με έντονο άγχος μπορεί να παρουσιάζει ταχυκαρδίες,αίσθημα δύσπνοιας η πνιγμού χωρίς οργανικό πρόβλημα.
• Αυτά τα συμπτώματα συχνά οδηγούν σε έναν φαύλο κύκλο: το άτομο ανησυχεί για την υγεία του, η ανησυχία αυξάνει το άγχος και τελικά το άγχος εντείνει τα συμπτώματα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της σχέσης μεταξύ συναισθημάτων και σωματικής υγείας αποτελεί έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2012 στο επιστημονικό περιοδικό Circulation. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο κίνδυνος εμφράγματος την πρώτη ημέρα του πένθους για άτομα που έχουν χάσει ένα αγαπημένο τους πρόσωπο είναι έως και 21 φορές υψηλότερος. Αν και ο κίνδυνος μειώνεται σταδιακά με την πάροδο των ημερών, παραμένει αυξημένος καθ’ όλη τη διάρκεια της πρώτης εβδομάδας.

Το συγκεκριμένο εύρημα αναδεικνύει με σαφήνεια πόσο βαθιά μπορούν τα έντονα συναισθήματα να επηρεάσουν τη λειτουργία ζωτικών οργάνων όπως η καρδιά. Η θλίψη, το σοκ και το στρες που συνοδεύουν την απώλεια δεν βιώνονται μόνο σε ψυχικό επίπεδο, αλλά έχουν άμεσες και μετρήσιμες επιπτώσεις στο σώμα, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική σύνδεση μεταξύ ψυχής και σώματος.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα δεν εμφανίζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους. Μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς τη σοβαρότητα, τη διάρκεια και την συχνότητά τους ενώ σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζονται συνδυαστικά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την καθημερινότητα του ατόμου. Κάποιοι μπορεί να βιώνουν ήπια και παροδικά συμπτώματα ενώ άλλοι έρχονται αντιμέτωποι με πιο επίμονες και έντονες εκδηλώσεις που επηρεάζουν τη λειτουργικότητά τους.

Για τον λόγο αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό τα άτομα που βιώνουν τέτοιες εμπειρίες να μην τις αγνοούν ή να τις υποτιμούν. Η αναζήτηση κατάλληλης ιατρικής αξιολόγησης βοηθά στον αποκλεισμό οργανικών αιτίων ενώ η ψυχολογική υποστήριξη συμβάλλει στην κατανόηση και διαχείριση των βαθύτερων παραγόντων που πυροδοτούν τα συμπτώματα.

Αιτίες:

Ψυχολογικοί παράγοντες:
Άγχος, κατάθλιψη, τραύμα,καταπιεσμένα συναισθήματα.
Σημαντικές αλλαγές ζωής
Μετακόμιση, νέα εργασία, χωρισμός, διαζύγιο, απώλεια αγαπημένου προσώπου.
Κοινωνικοί στρεσογόνοι παράγοντες
Διακρίσεις, προκαταλήψεις, κοινωνικό στίγμα, περιθωριοποίηση.
Χαρακτηριστικά προσωπικότητας
Τελειομανία, δυσκολία έκφρασης συναισθημάτων, υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό.
Τραυματικά γεγονότα
Ατυχήματα, φυσικές καταστροφές, βία, σεξουαλική ή σωματική κακοποίηση.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες
Πίεση στην εργασία, προβλήματα σχέσεων, καθημερινό στρες.
Οικονομικό άγχος
Ανεργία, χρέη, οικονομική ανασφάλεια.
Ακαδημαϊκή πίεση
Εξετάσεις, φόβος αποτυχίας, υψηλές απαιτήσεις απόδοσης.
Βιολογικοί παράγοντες
Γενετική προδιάθεση, ορμονικές διαταραχές, ευαισθησία νευρικού συστήματος.
Χρόνια ασθένεια
Μακροχρόνιες παθήσεις που επιβαρύνουν ψυχικά και σωματικά.

Λύσεις και τρόποι αντιμετώπισης
Η αντιμετώπιση των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων απαιτεί μια συνολική φροντίδα του εαυτού:

Η αναγνώριση και η επεξεργασία αυτών των συναισθημάτων αποτελεί το πρώτο βήμα για απελευθέρωση.

• Αναγνώριση συναισθημάτων: Η κατανόηση του τι νιώθουμε είναι το πρώτο βήμα για να μειωθεί η ένταση στο σώμα.
• Ψυχοθεραπεία: Η συζήτηση με έναν ειδικό βοηθά στην επεξεργασία βαθύτερων αιτίων άγχους και πίεσης.
• Τεχνικές χαλάρωσης: Αναπνοές, διαλογισμός και ήπια άσκηση μπορούν να ηρεμήσουν το νευρικό σύστημα.
• Ισορροπημένη καθημερινότητα: Ύπνος, σωστή διατροφή και χρόνος για ξεκούραση είναι βασικοί παράγοντες.

Ο ύπνος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς αποκατάστασης του οργανισμού.

Ακόμη και μια καθημερινή βόλτα διάρκειας 20–30 λεπτών ή ήπιες διατάσεις μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του άγχους, να βελτιώσουν την κυκλοφορία του αίματος και να ενισχύσουν την έκκριση ενδορφινών, των λεγόμενων «ορμονών της χαράς».

Ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων είναι η αναζήτηση υποστήριξης από έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Μέσα από τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας, το άτομο έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει σε βάθος τα αίτια των συμπτωμάτων του και να αναπτύξει πιο αποτελεσματικές στρατηγικές διαχείρισης των δυσκολιών που αντιμετωπίζει.

Θα κατανοήσετε πώς οι σκέψεις, τα συναισθήματα και τα μοτίβα συμπεριφοράς επηρεάζουν τα σωματικά σας συμπτώματα, καθώς και πώς μπορείτε να τα αναδιαμορφώσετε με πιο λειτουργικό τρόπο.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα μας δείχνουν ότι το σώμα και η ψυχή είναι στενά συνδεδεμένα.

Να έχετε πίστη στον εαυτό σας. Δεν είστε μόνοι σας. Κάθε μικρό βήμα είναι ένα βήμα μπροστά.