Βλέπεις αυτό το μοτίβο παντού.
Εξαιρετικά ευφυείς επαγγελματίες που μπορούν να αναλύσουν τα πάντα – εκτός από τα δικά τους μοτίβα.
Talented founders που ξέρουν ακριβώς τι πρέπει να κάνουν, αλλά δυσκολεύονται να το εφαρμόσουν με συνέπεια.
Νευροδιαφορετικά μυαλά με εξαιρετική διορατικότητα, δημιουργικότητα ή όραμα – αλλά ασυνεπές follow-through.
Αν η ευφυΐα από μόνη της ήταν αρκετή, αυτό δεν θα συνέβαινε.
Κι όμως συμβαίνει συνεχώς.
Οπότε η πραγματική ερώτηση δεν είναι πόσο έξυπνος είσαι.
Είναι αν μπορείς να μετατρέψεις αυτή την ευφυΐα σε σταθερή απόδοση και πραγματικά αποτελέσματα.
Δύο Διαφορετικά Είδη Κατανόησης
Η ευφυΐα είναι η ικανότητα να κατανοείς ένα πρόβλημα.
Να αναλύεις.
Να μαθαίνεις.
Να λύνεις σύνθετες καταστάσεις.
Να ξέρεις θεωρητικά τι πρέπει να γίνει.
Μπορείς να είσαι εξαιρετικά έξυπνος και παρ’ όλα αυτά να δυσκολεύεσαι στην απόδοση.
Η μεταγνώση (metacognition), αντίθετα, σημαίνει κυριολεκτικά “να σκέφτεσαι για το πως σκέφτεσαι”.
Είναι η ικανότητα να παρατηρείς και να αξιολογείς:
πώς σκέφτεσαι
πώς νιώθεις
πόσο συγκεντρωμένος ή απορρυθμισμένος είσαι
και πώς αυτή η κατάσταση επηρεάζει την απόδοσή σου
Είναι η ικανότητα να ρωτάς τον εαυτό σου, σε πραγματικό χρόνο:
«Τι παρατηρώ αυτή τη στιγμή μέσα μου – και πώς επηρεάζει αυτό τον τρόπο που λειτουργώ;»
Με απλά λόγια:
Η ευφυΐα σε βοηθά να καταλάβεις το πρόβλημα.
Η μεταγνώση σε βοηθά να παρατηρήσεις τον εαυτό σου και να προσαρμόσεις την απόδοσή σου.
Και αυτά τα δύο δεν είναι το ίδιο.
Η Μεταγνώση Είναι Δεξιότητα Εκτελεστικής Λειτουργίας
Η μεταγνώση δεν είναι “soft skill”.
Είναι βασική δεξιότητα εκτελεστικής λειτουργίας και συνδέεται στενά με τον προμετωπιαίο φλοιό – την περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με:
τον σχεδιασμό
την αυτορρύθμιση
την ευελιξία
την αναστολή παρορμήσεων
την προσαρμογή
Η έρευνα δείχνει σταθερά ότι οι δεξιότητες εκτελεστικής λειτουργίας προβλέπουν την ακαδημαϊκή, επαγγελματική και προσωπική επιτυχία τόσο – και συχνά περισσότερο – όσο και το IQ.
Με άλλα λόγια:
Η απόδοση δεν εξαρτάται μόνο από το τι γνωρίζεις.
Εξαρτάται από το πόσο καλά μπορείς να παρατηρείς, να ρυθμίζεις και να προσαρμόζεις τον εαυτό σου μέσα σε διαφορετικές καταστάσεις.
Μία Σημαντική Διευκρίνιση
Η μεταγνώση δεν οδηγεί αυτόματα στη δράση.
Μπορεί να βλέπεις ξεκάθαρα τι θα βοηθούσε…
και παρ’ όλα αυτά να δυσκολεύεσαι να το εφαρμόσεις.
Γιατί η εφαρμογή εξαρτάται και από άλλες δεξιότητες εκτελεστικής λειτουργίας:
task initiation
συγκέντρωση
goal-directed persistence
συναισθηματική ρύθμιση
Και για πολλούς ανθρώπους επηρεάζεται και από βαθύτερους παράγοντες ταυτότητας:
χρόνια αμφιβολία για τον εαυτό
imposter syndrome
τραύμα
φόβο αποτυχίας
Μπορείς να έχεις insight…
αλλά όχι ακόμη την capacity να το μετατρέψεις σε πράξη.
Και αυτό δεν είναι έλλειψη νοημοσύνης.
Είναι κενό στην πρόσβαση και στη λειτουργική ικανότητα.
Γιατί οι Πολύ Έξυπνοι Άνθρωποι Συχνά Δυσκολεύονται
Η νευροεπιστήμη δείχνει ότι η μεταγνωστική ικανότητα δεν συνδέεται απαραίτητα με το IQ.
Με άλλα λόγια:
μπορείς να είσαι έξυπνος και να παρερμηνεύεις τη δική σου εσωτερική κατάσταση
ικανός αλλά ασυνεπής
διορατικός… αλλά μόνο εκ των υστέρων
Πολλοί άνθρωποι καταλαβαίνουν γιατί έπεσε η απόδοσή τους μόνο αφού έχει ήδη συμβεί.
Όταν πλέον είναι αργά για να αλλάξουν την έκβαση.
ADHD, Νευροαντίληψη και Πρόσβαση στη Μεταγνώση
Αυτό γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό στο ADHD.
Το ADHD δεν αφορά μόνο την προσοχή.
Συνδέεται επίσης με απορρύθμιση του νευρικού συστήματος και αλλοιωμένη neuroception – δηλαδή τον ασυνείδητο τρόπο με τον οποίο το νευρικό σύστημα ανιχνεύει ασφάλεια ή απειλή.
Όταν αυτή η διαδικασία απορρυθμίζεται:
ουδέτερες απαιτήσεις μοιάζουν υπερβολικές
η εσωτερική πίεση κλιμακώνεται γρήγορα
η πρόσβαση στην κριτική σκέψη μειώνεται
Και έτσι η μεταγνώση δεν εξαφανίζεται.
Απλώς “πέφτει offline” κάτω από πίεση.
Πολλοί άνθρωποι με ADHD:
καταλαβαίνουν την εργασία
αναγνωρίζουν το μοτίβο
ξέρουν ακόμη και τι θα βοηθούσε
…αλλά χάνουν την πρόσβαση στην παύση που χρειάζεται ώστε να προσαρμοστούν εγκαίρως.
Αυτό δεν είναι έλλειψη ευφυΐας.
Είναι disrupted access στη μεταγνώση.
Πώς Αναπτύσσεται Πραγματικά η Μεταγνώση
Η μεταγνώση δεν ενισχύεται μόνο μέσα από insight.
Η έρευνα δείχνει ότι αναπτύσσεται μέσα από:
feedback
κριτική σκέψη
καθρέφτισμα των blind spots
επανάληψη με τον χρόνο
Η αυτογνωσία – όπως και η αυτορύθμιση – αναπτύσσονται διαδραστικά και όχι στην απομόνωση.
Τι Αλλάζει Όταν Ενισχύεται η Μεταγνώση
Όταν η μεταγνώση ενισχύεται:
η εκτελεστική λειτουργία σταθεροποιείται
η συναισθηματική αντιδραστικότητα μειώνεται
η συγκέντρωση γίνεται πιο προσβάσιμη
η αυτοπεποίθηση αυξάνεται επειδή αυξάνεται η αυτοεμπιστοσύνη
Και αρχίζεις να βιώνεις κάτι πολύ σημαντικό:
«Μπορώ να δω τι συμβαίνει μέσα μου – και να επιλέξω διαφορετικά.»
Αυτό είναι το πραγματικό upgrade.
Όχι περισσότερη ευφυΐα.
Καλύτερη πρόσβαση σε αυτήν.
Αν θέλετε να κατανοήσετε βαθύτερα πώς η εκτελεστική λειτουργία, η μεταγνώση και το νευρικό σύστημα επηρεάζουν την απόδοση, τις σχέσεις και την καθημερινή σας λειτουργία, μπορείτε να κλείσετε ένα complimentary executive function consultation μαζί μου.
By Anna Dafna
Founder and Director at Anna Daphna Coaching Ltd., ADHD, Executive Function and High Performance Specialist (BEd, MEd, GMBPsS)
