«Το σύνδρομο του καλού παιδιού»

Ο όρος «σύνδρομο του καλού παιδιού» χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα μοτίβο συμπεριφοράς στο οποίο το άτομο οργανώνει την εικόνα και την αξία του γύρω από την ανάγκη να γίνεται αποδεκτό από τους άλλους. Έτσι, τείνει να είναι υπερβολικά συνεργάσιμο, να αποφεύγει τις συγκρούσεις, να προσαρμόζεται στις προσδοκίες του περιβάλλοντος από τους σημαντικούς άλλους και πιο συγκεκριμένα τους γονείς η φροντιστές του.

Πότε και πώς δημιουργείται:

Το σύνδρομο του «καλού παιδιού» αναπτύσσεται συνήθως κατά την παιδική ηλικία και συχνά διατηρείται και στην ενήλικη ζωή, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, σχετίζεται με τους άλλους και λαμβάνει αποφάσεις για την ζωή του.

Η ανάπτυξη αυτού του ρόλου συνδέεται κυρίως με εμπειρίες πρώιμης σχέσης με τους γονείς ή φροντιστές.

Σύμφωνα με τη θεωρία προσκόλλησης του John Bowlby τα βρέφη έχουν μια έμφυτη, βιολογική ανάγκη να συνδέονται συναισθηματικά με έναν κύριο φροντιστή (συνήθως τη μητέρα) για ασφάλεια και προστασία. Αυτός ο πρώιμος δεσμός διαμορφώνει «εσωτερικά μοντέλα», επηρεάζοντας τον τρόπο διαχείρισης των συναισθημάτων και των σχέσεων σε όλη την ενήλικη ζωή.

Πιο συγκεκριμένα τα παιδιά διαμορφώνουν την αυτοεικόνα και τη συναισθηματική τους ασφάλεια με βάση το πώς ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις προσδοκίες των γονέων ή των σημαντικών άλλων. Δηλαδή, μαθαίνουν να προσαρμόζουν την συμπεριφορά τους ώστε να εξασφαλίζουν αποδοχή και ασφάλεια από τους γονείς/φροντιστές τους.

Ο ρόλος του «καλού παιδιού» εμφανίζεται συχνότερα όταν:

• η αγάπη δίνεται κυρίως όταν το παιδί είναι υπάκουο
• Έχει καλές επιδόσεις
• είναι «ήσυχο» και υπεύθυνο
• δεν δημιουργεί προβλήματα
• Υπάρχει συναισθηματική αστάθεια στο οικογενειακό περιβάλλον και το παιδί προσπαθεί να «κρατήσει την ισορροπία»
• το παιδί αναλαμβάνει νωρίς ρόλους ευθύνης

Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι η ασφάλεια προκύπτει μέσα από την προσαρμογή και όχι από την αληθινή και αυθεντική έκφραση.

Το παιδί νιώθει ότι πρέπει να συμμορφώνεται ακόμη κι όταν νιώθει άβολα, επειδή η διαφωνία μπορεί να οδηγήσει σε ψυχρότητα, κριτική ή αποστασιοποίηση.Οπότε επειδή δεν το θέλει αυτό τείνει να προσαρμόζεται.

Ψυχολογικά το παιδί μπορεί να νιώθει:

• Άγχος απόδοσης
• Όλοι τον κρίνουν
• Φόβο λάθους και ανάγκη για τελειοθηρία
• Καταπιεσμένο θυμό
• Αίσθημα ότι δεν έχει δικαίωμα στις ανάγκες του και δεν ακούγονται
• Γίνεται εσωστρεφές

Ο ρόλος της αγάπης υπό όρους

Τα  παιδιά προσπαθούν πολύ σκληρά για να έχουν την αγάπη, την αποδοχή και την προσοχή των γονιών τους.

Η «αγάπη υπό όρους» είναι ο κεντρικός μηχανισμός του φαινομένου. Όταν το παιδί λαμβάνει μηνύματα ότι λειτουργεί σαν ανταλλαγή.

Με απλά λόγια, είναι το «θα σε αγαπώ αν…»

Είσαι καλός μαθητής.

Εάν δεν αντιμιλάς στην μαμά και στον μπαμπά.

Δεν φαίρνεις αντιρρήσεις.

Εάν είσαι καλός στην αδερφή/αδερφό σου.

Εάν περάσεις στο πανεπιστήμιο.

Όταν η οικογένεια λειτουργεί με αγάπη υπό όρους είναι πιθανό να αναπαράγονται ασυνείδητα τα ίδια μοτίβα και στις ενήλικες σχέσεις, καθώς το άτομο συνηθίζει να συνδέει την αποδοχή με την προσαρμογή και την υπακοή.

Επιλογές σχέσεων

Οι εμπειρίες του χθές(παρελθόντος) διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό τις αποφάσεις και τις συμπεριφορές μας στο παρόν, στο μέλλον,επηρεάζοντας τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας και. γενικότερα τις επιλογές που κάνουμε στη ζωή μας.

Στις ερωτικές σχέσεις, άτομα με το «σύνδρομο του καλού παιδιού» τείνουν να προσελκύουν άτομα με υψηλές απαιτήσεις ή και ελεγκτική στάση απέναντι τους. Συχνά έχουν την τάση να προσαρμόζονται υπερβολικά στις ανάγκες του συντρόφου τους, να αποφεύγουν τη σύγκρουση και να βάζουν πρώτα τις ανάγκες του άλλου καθώς και να επιλέγουν συντρόφους όπου δίνουν περισσότερο από όσο λαμβάνουν. Πολλές φορές ο σύνροφος να θεωρεί και δεδομένες τις κινήσεις τους, οπότε μπορεί να νιώθουν και αχαριστία.

Αυτά τα μοτίβα είναι πλέον κομμάτι της ζωής τος, είναι οικεία και ενσωματωμένα στην ταυτότητά τους λειτουργώντας ως κύριος τρόπος αλληλεπίδρασης με το κοινωνικό περιβάλλον και τους σημαντικούς ανθρώπους στην ζωή τους.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει το άτομο να αναδιαμορφώσει, να αναγνωρίσει και να αναθεωρήσει αυτά τα μοτίβα που στην παιδική ηλικεία ήταν προσαρμοστικά αλλά στην ενήλικη ζωή είναι δυσλειτουργικά, να εκφράσει ελεύθερα τα συναισθήματά του και να θέσει υγιή όρια, προσαρμοσμένα στις προσωπικές του ανάγκες.