Η δύναμη της σκέψης απέναντι στο stress

Ο William James ήταν Αμερικανός ψυχολόγος και φιλόσοφος και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ψυχολογίας.

Όπως είπε: “The greatest weapon against stress is our ability to choose one thought over another.”

Με αυτή τη φράση μας υπενθυμίζει ότι η πιο ισχυρή άμυνα απέναντι στο στρες δεν είναι να αποφύγουμε τις δυσκολίες της ζωής, αλλά να μάθουμε να διαχειριζόμαστε τον τρόπο με τον οποίο τις σκεφτόμαστε.

Στην πραγματικότητα, το στρες δεν προέρχεται μόνο από τα εξωτερικά γεγονότα, αλλά κυρίως από την ερμηνεία που δίνουμε σε αυτά. Δεν είναι τα ίδια τα γεγονότα που μας αγχώνουν, αλλά ο τρόπος με τον οποίο τα αντιλαμβανόμαστε και τα επεξεργαζόμαστε στο μυαλό μας. Δύο άνθρωποι μπορεί να βιώνουν ακριβώς την ίδια κατάσταση, αλλά μόνο ο ένας να νιώθει έντονο στρες. Αυτό συμβαίνει γιατί η αντίληψη και οι σκέψεις μας καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το συναίσθημα που βιώνουμε.

Ο James είπε ότι το μεγαλύτερo “όπλο” είναι η επιλογή της σκέψης:

• Για παράδειγμα, μπροστά σε μια στρεσογόνα κατάσταση:
• Άν εστιάσουμε στο φόβο και την ανησυχία
  → τότε θα έχουμε αυξημένο στρες + κορτιζόλη
• Άν εστιάσουμε σε λύσεις ή στο τι μπορούμε να ελέγξουμε
  → μείωση του στρες.

Η ορμόνη που σχετίζεται με το στρες είναι η κορτιζόλη. Ο ρόλος της κορτιζόλης στο σώμα είναι να επιτύχει την επιβίωση. Έτσι, είναι άμεσα συνδεδεμένη με το άγχος. Όσο περισσότερο είναι το άγχος, τόσο περισσότερη κορτιζόλη παράγεται από το σώμα προκαλώντας μεταβολικές, ανοσολογικές, γαστρεντερικές και άλλες αλλαγές με στόχο να παραμείνει το άτομο ζωντανό. Παράγεται από τα επινεφρίδια και ενεργοποιείται όταν ο οργανισμός αντιλαμβάνεται μια απειλή ή πίεση. Στην ουσία πρόκειται για έναν φυσικό μηχανισμό επιβίωσης.

Η κορτιζόλη βοηθά το σώμα να αυξήσει την ενέργεια, να ενισχύσει την εγρήγορση και να προετοιμαστεί για άμεση δράση, σε αυτό που ονομάζεται αντίδραση «πάλης ή φυγής». Οι άνθρωποι μπορεί να αισθάνονται έντονη ανησυχία, ευερεθιστότητα, κόπωση ή δυσκολία στον ύπνο. Παράλληλα, η υπερβολική κορτιζόλη ενισχύει έναν φαύλο κύκλο αρνητικών σκέψεων, καθώς ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευαίσθητος στην αντίληψη απειλών.

Σε αυτό το σημείο η σκέψη αποκτά καθοριστικό ρόλο. Ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε μια κατάσταση μπορεί να ενεργοποιήσει ή να μειώσει την αντίδραση του στρες στον οργανισμό. Όταν ο νους επικεντρώνεται συνεχώς σε σενάρια καταστροφής, φόβου ή αποτυχίας τότε ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται την κατάσταση ως απειλή και ενεργοποιεί την παραγωγή κορτιζόλης. Αντίθετα, όταν επιλέγουμε πιο ρεαλιστικές και ισορροπημένες σκέψεις, το νευρικό σύστημα ηρεμεί και η φυσιολογική αντίδραση στρες μειώνεται.

Συνεπώς, το άγχος δεν είναι μόνο ψυχολογικό φαινόμενο αλλά και βιολογική αντίδραση του οργανισμού.

Είναι σημαντικό επίσης να θυμόμαστε ότι η αλλαγή του τρόπου σκέψης δεν είναι μια στιγμιαία διαδικασία. Όπως εκπαιδεύουμε το σώμα μας μέσω της άσκησης, έτσι μπορούμε να εκπαιδεύσουμε και το μυαλό μας να αναγνωρίζει πιο λειτουργικούς και υποστηρικτικούς τρόπους σκέψης.

Αυτή η ικανότητα οδηγεί σε μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα (resilience).

Η κατεύθυνση της σκέψης μας είναι το μεγαλύτερο όπλο που έχουμε όχι μόνο για να αντιμετωπίσουμε το στρες αλλά για να δημιουργήσουμε τη ζωή που θέλουμε.