Τι γυρεύουν ο Αίας και η Ηρα στο Λονδίνο;

Ερευνα: Οι «ελληνικοί δρόμοι» της βρετανικής πρωτεύουσας

Απέχει 2.390 χιλιόμετρα από την Αθήνα – αν και ορισμένοι αισθάνονται ότι, μετά το Brexit, η απόστασή του από το λίκνο του ευρωπαϊκού πολιτισμού μεγάλωσε ακόμη περισσότερο. Είναι καταφανώς πιο ψυχρό, πιο υγρό και πιο σκοτεινό.

Και όμως: όταν περιδιαβάζεις στους δρόμους του Λονδίνου, ανάμεσα στα υποβλητικά βικτωριανής και γεωργιανής αρχιτεκτονικής σπίτια, είναι δύσκολο να μην αντιληφθείς ότι οι δύο πρωτεύουσες δεν είναι και τόσο ξένες μεταξύ τους.

Οχι τόσο επειδή η Βρετανία κατοικείται από περίπου 120.000 Ελληνες – αρκετοί εκ των οποίων μετανάστευσαν τα χρόνια της kρίσης -, ούτε γιατί τα ελληνικά σουβλατζίδικα, αρτοποιεία και καφέ ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια.

Αλλά διότι πολλοί λονδρέζικοι δρόμοι εξυμνούν την (αρχαία, κατά βάση) Ελλάδα, έχοντας ονόματα δανεισμένα από αυτή.

Από τις οδούς – φόρο τιμής στον Τρωικό Πόλεμο (Αγαμέμνονος, Αίαντος, Αχιλλέως) και εκείνες που «αποθεώνουν» το δωδεκάθεο (Απόλλωνος, Αρτέμιδος, Ερμού), έως τους δρόμους που αντλούν έμπνευση από ήρωες αρχαιοελληνικών τραγωδιών (Ορέστου) και άλλους μυθολογικούς «σταρ» (Ηρακλέους, Θησέως), το Λονδίνο του Μπιγκ Μπεν, του Μπάκιγχαμ και της Τάουερ Μπριτζ έχει τοποθετήσει τον ελληνικό πολιτισμό σε περίοπτη θέση – συγκεκριμένα, στις οδωνυμικές πινακίδες του.

Οπως προκύπτει από την έρευνα των «ΝΕΩΝ», τουλάχιστον 66 οδοί της βρετανικής πρωτεύουσας είναι αφιερωμένες στην Ελλάδα.

Το Ουέστ Χάμπστεντ του Βορειοδυτικού Λονδίνου φιλοξενεί τις περισσότερες από κάθε άλλη περιοχή (πέντε στη συνοικία Φόρτσουν Γκριν και δύο σε άλλες γειτονιές). Οι δρόμοι αυτοί σχεδιάστηκαν στο τέλος του 19ου αιώνα, όταν πρωθυπουργός ήταν ο φιλέλληνας Ουίλιαμ Γκλάντστοουν – γνωστός στους Αθηναίους από την οδό Γλάδστωνος. Σύμπτωση;

«Απογοητεύτηκα όταν διαπίστωσα ότι δεν υπάρχει ούτε ένας δρόμος με ελληνικό όνομα στο Πάτνι του Νοτιοδυτικού Λονδίνου όπου μεγάλωσα» δήλωσε, με παιγνιώδη διάθεση, στα «ΝΕΑ» ο Πολ Κάρτλετζ, ομότιμος καθηγητής Ελληνικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ.

«Ωστόσο, παρηγορήθηκα από το σύμπλεγμα “ελληνικών” δρόμων που δημιουργήθηκε στο Ουέστ Χάμπστεντ περί το 1886. Εκείνη τη χρονιά ιδρύθηκε η Βρετανική Σχολή Αθηνών, αλλά μάλλον πιο σημαντικό είναι ότι τότε ήταν πρωθυπουργός ο διάσημος κλασικιστής Γκλάντστοουν. Βέβαια, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης: γιατί να μην αποκτήσουμε και οδό Επαμεινώνδα – έστω ένα στενάκι;» πρόσθεσε ο διακεκριμένος καθηγητής και πρόεδρος της Hellenic Society του Λονδίνου.

«Είναι πολύ ενδιαφέρον να βλέπουμε τόσο πολλά ομηρικά ονόματα στους δρόμους μας. Παρότι η αιτία του Τρωικού Πολέμου ήταν η αρπαγή της Ωραίας Ελένης, οι αχαιοί βασιλείς αναμφίβολα προσδοκούσαν οφέλη από την πτώση της Τροίας. Ετσι, το Φόρτσουν Γκριν (σ.σ.: fortune σημαίνει τύχη, πλούτη) είναι ένα πρώτης τάξεως μέρος για να μνημονεύονται τα ονόματά τους» τόνισε ο Αντριου Ντίσμορ, δημοτικός σύμβουλος Λονδίνου και πρώην βουλευτής.

«Χαίρομαι πολύ που μένω σε μια οδό που φέρει το όνομα ενός ήρωα του Τρωικού Πολέμου. Αισθάνομαι ότι οι “ελληνικοί δρόμοι”, όπως τους αποκαλούμε, προσδίδουν κύρος στην περιοχή μας» είπε η Φλικ Ρέι, διαμερισματική σύμβουλος στο Φόρτσουν Γκριν και κάτοικος της οδού Αγαμέμνονος.

Υπάρχει, βέβαια, και η αστεία πλευρά: «Τρελαίνομαι να διορθώνω τους οδηγούς ταξί που προφέρουν λάθος τον δρόμο, αποκαλώντας τον οδό Αρμαγεδδώνα! Αλλοι δυσκολεύονται να προφέρουν τις γειτονικές οδούς Οδυσσέως και Αχιλλέως. Κάποτε ένας κάτοικος κατασκεύασε ένα αντίγραφο της… μπανιέρας του Αγαμέμνονα, έχοντας διαβάσει ότι δολοφονήθηκε μέσα στο λουτρό του. Την είχε βάλει στην κρεβατοκάμαρά του» θυμάται η 82χρονη Ρέι, που ζει στην περιοχή τα τελευταία 51 χρόνια.

Οι «ελληνικοί» δρόμοι του Λονδίνου

Achilles Close. Ο δρόμος αυτός στο Μπέρμονζι του Νοτιοανατολικού Λονδίνου είναι αφιερωμένος στον πρωταγωνιστή της ομηρικής Ιλιάδας.

Achilles Road. Χρονολογείται από το 1886 και είναι μία από τις τέσσερις οδούς του Φόρτσουν Γκριν, στο Ουέστ Χάμπστεντ του Βορειοδυτικού Λονδίνου, που φέρουν το όνομα ηρώων του Τρωικού Πολέμου – εν προκειμένω του πιο ξακουστού. Κατά την Εταιρεία Ιστορίας του Κάμντεν, επελέγησαν ονόματα με «αρχαιοελληνική αίγλη» με στόχο να εντυπωσιαστούν οι υποψήφιοι αγοραστές ακινήτων.

Achilles Street. Ακόμη ένας αχίλλειος δρόμος, στο Νιου Κρος του Νοτιοανατολικού Λονδίνου.

Achilles Way. Παράδρομος της λεωφόρου Παρκ Λέιν που πήρε το όνομά του από το άγαλμα του Αχιλλέα στο παρακείμενο Χάιντ Παρκ. Τα αποκαλυπτήρια, το 1822, ξεσήκωσαν λαϊκή κατακραυγή, καθώς ο Αχιλλέας εμφανιζόταν με αδαμιαία περιβολή – ήταν το πρώτο γυμνό ανδρικό άγαλμα στην Αγγλία.

Adelphi Terrace. Ο δρόμος αυτός, κοντά στο Κόβεντ Γκάρντεν, ονομάστηκε προς τιμήν των αδελφών Ανταμ, οι οποίοι έχτισαν ένα από τα πιο μοντέρνα συγκροτήματα κατοικιών στο Λονδίνο του 18ου αιώνα.

Agamemnon Road. Αυτός ο ήσυχος δρόμος του Φόρτσουν Γκριν φέρει το βαρύ όνομα του βασιλιά των Μυκηνών. Εως το 1906 ένα τμήμα του ονομαζόταν οδός Πηνελόπης.

Ajax Road. Ο βασιλιάς της Σαλαμίνας έχει τη δική του οδό στο Φόρτσουν Γκριν, δίπλα στην οποία βρίσκεται όχι θάλασσα, αλλά ένα όμορφο παρκάκι.

Ajax Avenue. Ο Αίας ο Τελαμώνιος εξασφάλισε και δεύτερο δρόμο, στο Κόλιντεϊλ του Βορειοδυτικού Λονδίνου.

Alpha Close. Σε αυτή την οδό στο Μάρλιμπον του Κεντρικού Λονδίνου δόθηκε το όνομα του πρώτου γράμματος του ελληνικού αλφαβήτου. Οχι τυχαία: ήταν ο πρώτος δρόμος που χαράχτηκε εκεί, το 1799. Στο Λονδίνο υπάρχουν άλλες επτά οδοί με το όνομα Αλφα.

Apollo Place. Αυτό το στενό δρομάκι στο πανάκριβο Τσέλσι του Νοτιοδυτικού Λονδίνου, που σχεδιάστηκε το 1829, τιμά τον θεό του φωτός. Με το ίδιο όνομα συναντάμε δρόμο στο Λέιτονστοουν του Ανατολικού Λονδίνου.

Apollo Way. Ενας συμπαθητικός – μα όχι απολλώνιας ομορφιάς – δρόμος στο Τέμσμιντ του Νοτιοανατολικού Λονδίνου.

Aristotle Road. Το Κλάπαμ του Νότιου Λονδίνου αποτίνει, δι’ αυτής της οδού, φόρο τιμής στον κορυφαίο φιλόσοφο της κλασικής εποχής.

Artemis Place. Ενα δρομάκι μια σταλιά στο Σάουθφιλντς του Νοτιοδυτικού Λονδίνου – ίσως όχι ό,τι αρμόζει στην κόρη του Δία και θεά του κυνηγιού…

Athena Close. Η θεά της σοφίας και του πολέμου δεν βρίσκεται σε καλύτερη μοίρα: της αναλογεί ένας μικρός δρόμος που οδηγεί σε αδιέξοδο, στο Χάροου ον δε Χιλ του Βορειοδυτικού Λονδίνου.

Atlantis Avenue και Atlantis Close. Η χαμένη Ατλαντίδα του Πλάτωνα φαίνεται ότι βρέθηκε και, μάλιστα, εις διπλούν: στο Ιστ Χαμ και στο Μπάρκινγκ, αμφότερα στο Ανατολικό Λονδίνο.

Atlas Road. Εξουθενωμένος από την Τιτανομαχία, ο Ατλας ξεκουράζεται στο Ιστ Ακτον του Δυτικού Λονδίνου. Το όνομά του φέρουν, επίσης, άλλες έξι οδοί: στο Νιού Σάουθγκεϊτ και στο Ισλινγκτον του Βόρειου Λονδίνου, στο Λούισαμ και στο Τσάρλτον του Νοτιοανατολικού Λονδίνου, στο Ντόλστον και στο Πλάστοου του Ανατολικού Λονδίνου.

Calypso Crescent. Στο Πέκαμ του Νοτιοανατολικού Λονδίνου, η Καλυψώ δεν προσπαθεί να αιχμαλωτίσει τον Οδυσσέα, αλλά ένα όμορφο παρκάκι, το οποίο περικλείει ο φερώνυμος δρόμος.

Greek Street. Η «ελληνική οδός» του Λονδίνου βρίσκεται στο Σόχο, το πιο τρέντι σημείο της πόλης. Ελληνες πρόσφυγες οι οποίοι ξέφυγαν από τον οθωμανικό ζυγό έχτισαν εκεί, το 1677, μία ορθόδοξη εκκλησία.

Helios Way. Ενα δρομάκι στο Μπάρνετ του Βόρειου Λονδίνου αφιερωμένο στον θεό Ηλιο.

Hera Avenue. Η σύζυγος του Δία και θεά του γάμου κατοικεί (μόνη της) στο Μπάρνετ.

Hercules Road, Hercules Street, Hercules Place και Hercules Yard. Ούτε ένας, ούτε δύο, αλλά τέσσερις δρόμοι αφιερωμένοι στον μέγιστο των ηρώων. Ο πιο γνωστός είναι ο πρώτος, στο Λάμπεθ του Νότιου Λονδίνου: εκεί έζησε ο ποιητής Ουίλιαμ Μπλέικ (1757-1827).

Hermes Street, Hermes Close και Hermes Walk. Ο αγγελιαφόρος των θεών καρπώνεται τρεις δρόμους. Ή, μάλλον, δύο: ο πρώτος είναι αφιερωμένος σε έναν άλλον Ερμή, τον Τρισμέγιστο.

Hesperus Crescent. Ο Εσπερος έχει αναλάβει να αναγγέλλει κάθε βράδυ τον ερχομό της Νυκτός στο Μίλγουολ του Ανατολικού Λονδίνου.

Homer Drive, Homer Road, Homer Row και Homer Street. Ο μέγιστος επικός ποιητής εξασφάλισε τέσσερις οδούς σε διάφορα σημεία της πόλης.

Marathon Way. Πού να είναι άραγε αφιερωμένη αυτή η οδός του Τέμσμιντ; Στον Μαραθώνα και στη μάχη του ή στον μαραθώνιο δρόμο;

Medusa Road. Η Μέδουσα συνθηκολόγησε με τους κατοίκους του Κάτφορντ στο Νοτιοανατολικό Λονδίνο, οι οποίοι μάλλον δεν κινδυνεύουν να βρεθούν απολιθωμένοι.

Minotaur Drive. Ο Μινώταυρος αισθάνεται ασφαλής στην τοποθεσία Μπάρνετ, μακριά από τον Θησέα (βλ. παρακάτω).

Mycenae Road. Το βασίλειο του Αγαμέμνονα άνοιξε παράρτημα στη Βρετανία και συγκεκριμένα σε έναν καταπράσινο δρόμο στο Μπλάκχιθ του Νοτιοανατολικού Λονδίνου.

Narcissus Road. Ο ωραίος Νάρκισσος έχει από το 1877 τη δική του οδό στο Ουέστ Χάμπστεντ. Το 2007, ο δρόμος δάνεισε το όνομά του στο πρώτο άλμπουμ της ροκ μπάντας The Hours.

Olympus Grove. Η κατοικία των θεών εντοπίζεται σε αυτόν τον δρόμο του Γουντ Γκριν, στο Βόρειο Λονδίνο.

Orestes Mews. Ενα «φρέσκο» (χαράχτηκε τη δεκαετία του 1980) πλακόστρωτο σοκάκι στο Ουέστ Χάμπστεντ αποτίνει φόρο τιμής στον γιο του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας.

Orpheus Street. Ο προικισμένος μουσικός βρήκε στέγη στο Κάμπεργουελ του Νότιου Λονδίνου – δυστυχώς, χωρίς την Ευρυδίκη…

Pandora Road. Η πρώτη θνητή γυναίκα έμελλε να περάσει, το 1881, στη (ρυμοτομική) αθανασία του Ουέστ Χάμπστεντ. Εκεί έζησε ο Αλφρεντ Χάρμσγουερθ (1865-1922), ιδιοκτήτης των εφημερίδων «Ντέιλι Μέιλ» και «Ντέιλι Μίρορ».

Pindar Street. Ο σπουδαιότερος λυρικός ποιητής της αρχαιότητας συνθέτει, πλέον, τους ύμνους και τις ωδές του στο Χάγκερστον του Ανατολικού Λονδίνου.

Plato Road. Ο δάσκαλος του Αριστοτέλη (βλ. παραπάνω) κατοικεί στο Μπρίξτον του Νότιου Λονδίνου, σε απόσταση αναπνοής από τον μαθητή του.

Solon Road και Solon New Road. Το φιλόξενο Μπρίξτον στεγάζει και έναν από τους Επτά Σοφούς και, μάλιστα, εις διπλούν.

Sparta Street. Λιτός και απέριττος – δηλαδή σπαρτιάτικος – δρόμος στο Γκρίνουιτς του Νοτιοανατολικού Λονδίνου.

Sphinx Way. Το τέρας που καταβρόχθιζε τους Θηβαίους ενεδρεύει πλέον στο Μπάρνετ.

Thalia Close. Στο Γκρίνουιτς συναντάμε και αυτόν τον κατάφυτο δρόμο που φέρει το όνομα μιας εκ των εννέα Μουσών (ή των τριών Χαρίτων ή των 50 Νηρηίδων).

Thermopylae Gate. Οι Θερμοπύλες μετακόμισαν στο φιλειρηνικό Μίλγουολ. Το ενδεχόμενο νέας μάχης μπορεί να αποκλειστεί με σχετική βεβαιότητα.

Theseus Walk. Το δρομάκι αυτό, στην πολυζήτητη γειτονιά Εϊντζελ του Κεντρικού Λονδίνου, είναι τόσο μικρό ώστε ο Μίτος της Αριάδνης μάλλον καθίσταται περιττός.

Ulysses Road. Ο βασιλιάς της Ιθάκης αναπαύεται σε έναν από τους «τρωικούς» δρόμους του Φόρτσουν Γκριν.

Ελληνες ποιητές στο Λονδίνο

Στο Λονδίνο άφησαν το στίγμα τους και τρεις από τους σημαντικότερους έλληνες ποιητές: ο Κωνσταντίνος Καβάφης, ο Ανδρέας Κάλβος και ο Γιώργος Σεφέρης.

«Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων Greece in Britain, που επιμελήθηκα από το 1998 έως το 2015, τοποθετήθηκαν σε επίσημη τελετή δύο τιμητικές πλάκες του English Heritage, του οργανισμού προστασίας και διαχείρισης μνημείων στην Αγγλία. Η πρώτη, τον Ιούνιο 1998, στο κτίριο επί της Sutherland Avenue 182 στο Δυτικό Λονδίνο, όπου έζησε ο Κάλβος την περίοδο 1857 – 1864. Η δεύτερη, τον Δεκέμβριο 2000, στην πρεσβευτική κατοικία στο Μέιφερ του Κεντρικού Λονδίνου, όπου ο Σεφέρης έζησε ως πρεσβευτής μεταξύ 1957 και 1962» θυμάται η δρ Βικτωρία Σολομωνίδου, εκπρόσωπος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία διετέλεσε επί 30 χρόνια μορφωτική ακόλουθος της ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο.

«Λείπουν ανάλογες πλάκες για τον Καβάφη και τον ποιητή Δημήτριο Καπετανάκη. Ο τάφος του τελευταίου στο Νότιο Λονδίνο σχεδιάζεται να αναστηλωθεί σύντομα».

Στο σπίτι του Καβάφη στο Δυτικό Λονδίνο έχει τοποθετηθεί «ανεπίσημη» πλάκα με πρωτοβουλία της London Hellenic Society. Μία δεύτερη πλάκα προς τιμήν του Σεφέρη συναντάμε σε κτίριο στο Νοτιοδυτικό Λονδίνο όπου έμενε κατά την πρώτη θητεία του.

Πηγή: tanea.gr