21 Μαίου – Παγκόσμια ημέρα Πολιτισμού

Στη νεότερη Ελλάδα τη λέξη πολιτισμός μετέφρασε και χρησιμοποίησε από τη αγγλική λέξη “civilisation” ο Αδαμάντιος Κοραής (17481833) ταυτίζοντάς την με τα ανώτερα προϊόντα του τρόπου ζωής μιας κοινότητας, προϊόντα που έχουν να κάνουν με την υψηλή τέχνη, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες. Τον 16ο αιώνα η έννοια του πολιτισμού διερευνήθηκε από τον ιστορικό Febvre (Lucien Febvre, 1878–1956) και αποδόθηκε ως η αρετή της διακριτικότητας, της ειλικρίνειας και της ευγένειας. Παρατηρούμε πως η έννοια της λέξης πολιτισμός είναι πολυδιάστατη και προσαρμοσμένη μέσα στην ιστορία του ανθρώπου. Η έννοια του πολιτισμού χαρακτηρίζει και χαρακτηρίζεται, για κάθε χώρα, από οποιοδήποτε παγκόσμια αναγνωρισμένο υλικό και υπαρκτό τεχνητό ή φυσικό δημιούργημα.

Ένας πολιτισμός μπορεί να διαχέεται γεωγραφικά και με άλλα κοινωνικά κριτήρια που του δίνουν ταυτότητα, όπως η φυλή, η εθνικότητα, η θρησκεία, η γλώσσα, η μόδα ή κάποιος άλλος παράγοντας κοινωνικής συνοχής. Παρόλο που οι πολιτισμοί χάνονται ή εξελίσσονται σε νέα πολιτισμικά μορφώματα, κάποιοι αφήνουν πίσω τους πνευματικά επιτεύγματα ως παγκόσμια κληρονομιά όπως για παράδειγμα η Αρχαία Αθήνα ή το Ρωμαϊκό δίκαιο.

Σήμερα η παγκοσμιοποίηση, κάτω από την ομπρέλα ενός πανανθρώπινου πολιτισμού, υπόσχεται και ως ένα σημείο δημιουργεί συνθήκες για την ανάπτυξη κοινών στοιχείων με ενωτικό ρόλο σε παγκόσμια κλίμακα όπως οι ηθικές αξίες, η κοινωνική νοημοσύνη και η οικολογική συνείδηση. Η προσπάθεια για ενιαία πνευματική καλλιέργεια της παγκόσμιας κοινότητας μέσα σε δυναμικό συνοχής κοινού συστήματος αξιών έχει την έννοια της «συλλογικής νοημοσύνης» προς χάριν, πέραν του «ευ ζειν», της ίδιας της επιβίωσης του ανθρώπινου πολιτισμού στα δύσκολα σημεία της εξέλιξής του.

Οι πρώτοι χρήστες του όρου «πολιτισμός», του απέδιδαν πιθανόν τη σημασία της εκλεπτυσμένης συμπεριφοράς, της εξελικτικότητας του ατόμου, της ευγενείας και της απελευθέρωσης των ηθών, ως στοιχεία που έπονται της συμπεριφοράς κάποιου που ζει σε μια πόλη, κάποιου «πολιτισμένου».

Τον 19ο αι. ο όρος πολιτισμός συνδεόταν ακόμη με την έννοια της προόδου, της τελειοποίησης και της αξιολόγησης (με την έννοια της κρίσης).

 
 

Σύμφωνα με την Δήλωση της Mondiacult, της παγκόσμιας συνόδου για την πολιτιστική πολιτική (politique culturelle) που διοργανώθηκε το 1982 στο Μεξικό: « Με την ευρεία του έννοια ο πολιτισμός αντιπροσωπεύει σήμερα το σύνολο των διαφοροποιών στοιχείων, πνευματικών και υλικών, διανοητικών και συναισθηματικών που χαρακτηρίζουν μία κοινωνία ή μία κοινωνική ομάδα. Συμπεριλαμβάνει, εκτός των γραμμάτων και των τεχνών, τον τρόπο ζωής, τα βασικά δικαιώματα του ανθρώπου, το σύστημα αξιών, τις παραδόσεις και τα δόγματα. […]. Με την στενή του έννοια εννοεί κυρίως το σύνολο των αξιών καθώς και τις γνωστικές και αισθητικές συνήθειες μίας κοινότητας και υπό αυτό το πρίσμα περιλαμβάνει την πολιτιστική κληρονομιά, τις τέχνες, τη λογοτεχνία και τα κινήματα σκέψης.»

Τον Νοέμβριο του 2001 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών αποφάσισε να ανακηρύξει την 21η Μαΐου ως Παγκόσμια Ημέρα για την Πολιτισμική Διαφορετικότητα, τον Διάλογο και την Ανάπτυξη. Κάλεσε όλα τα κράτη – μέλη, τις διακυβερνητικές και μη κυβερνητικές οργανώσεις να διοργανώσουν εκδηλώσεις, που θα διευρύνουν τη γνώση των λαών σχετικά με τον παγκόσμιο πολιτιστικό πλούτο και να ενθαρρύνουν μέσω της εκπαίδευσης και των μέσων μαζικής ενημέρωσης τη γνώση της αξίας της πολιτισμικής διαφορετικότητας.

 

“Ο πολιτιστικός πλούτος του κόσμου είναι η πολυμορφία του στο διάλογο”. Μ’ αυτή τη φράση ξεκινά η Οικουμενική Διακήρυξη της UNESCO για την Πολιτιστική Πολυμορφία, η οποία ήρθε προς ψήφιση μετά τα γεγονότα της
11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Η 21η Μαΐου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Πολιτισμού. Ο σκοπός της ημέρας αυτής είναι να στηρίξει την πολιτιστική ποικιλομορφία, συμβάλλοντας στη βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ λαών και ατόμων, που ανήκουν σε διαφορετικές πολιτιστικές πραγματικότητες. Η παγκόσμια οργάνωση UNESCO προσκαλεί τους ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο να καταπολεμήσουν τα στερεότυπα και να φέρουν την αλλαγή μέσα από την επαφή τους με άλλους πολιτισμούς, τόπους και τρόπους. Ζούμε σε μια εποχή, που το άνοιγμα των συνόρων, η κινητικότητα στην αγορά εργασίας, η μετανάστευση και η παγκοσμιοποίηση έχουν αναδιαμορφώσει την κοινωνική δομή κάθε χώρας. Πλέον το μέγεθος του πληθυσμού σε κάθε χώρα εμφανίζεται περισσότερο πολυεθνικό και πολυπολιτισμικό παρά ποτέ.

Γιατί, οι πολιτισμοί απ’ άκρη σ’ άκρη της γης προσφέρουν μια απίστευτη ποικιλία από ήθη και έθιμα, διαιωνίζοντας έτσι τις διαφορετικές παραδόσεις όλων των λαών.

•Γιατί η Πολιτιστική πολυμορφία διεγείρει τη δημιουργικότητα και εάν επενδύσουμε στη δημιουργικότητα μπορούμε να μεταμορφώσουμε την κοινωνία μας.

•Γιατί, τελικά, αυτή η πολυμορφία, αφού ιδωθεί ως ένα παγκόσμιο περιουσιακό στοιχείο, οφείλει να διατηρηθεί με κάθε τρόπο.

•Γιατί η Πολιτιστική πολυμορφία είναι απαραίτητη για την ανθρωπότητα, αποτελεί την κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας και πρέπει να χρησιμοποιηθεί προς όφελος των σημερινών και των μελλοντικών γενεών».

Η ύπαρξη ενός και μόνο πολιτισμού θα καταδίκαζε τον κόσμο σε στατικότητα, θα τον μετέτρεπε σε μία άγονη πολιτιστική έρημο. Η συνάντηση πολλών πολιτισμών και η επιμειξία τους διαμορφώνει σταυροδρόμια γόνιμης πολιτιστικής επικοινωνίας, όπου γεννιέται το καινούριο και το δημιουργικό.

Ο διαπολιτισμικός διάλογος προβάλλει τις αξίες της ίσης συμμετοχής όλων των πολιτισμικών ομάδων στο “κοινωνικό γίγνεσθαι” καθώς και το ότι ο σεβασμός της πολιτιστικής τους ταυτότητας είναι αδιαμφισβήτητα δημοκρατικό και ανθρώπινο δικαίωμα.